Alienacja rodzicielska – co mówi prawo?

Po rozstaniu rodziców emocje często sięgają zenitu. Niestety zdarza się, że dziecko staje się uczestnikiem konfliktu. Jednym z najczęściej dyskutowanych zjawisk jest alienacja rodzicielska, czyli działania prowadzące do osłabienia lub zerwania więzi dziecka z niewiodącym rodzicem. Działania zmierzające do izolowania dziecka od drugiego rodzica mogą mieć istotne konsekwencje prawne.

W polskim prawie nie znajdziemy definicji „alienacji rodzicielskiej” jako odrębnej instytucji prawnej. Nie oznacza to jednak, że takie zachowania pozostają bez znaczenia dla sądu. Wręcz przeciwnie – mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcia dotyczące władzy rodzicielskiej, kontaktów rodzica z dzieckiem czy miejsca jego pobytu.

Zgodnie z przepisami najważniejszym kryterium przy podejmowaniu decyzji przez sąd jest dobro dziecka. Jeżeli jeden z rodziców utrudnia kontakty, nastawia dziecko przeciwko drugiemu rodzicowi lub nie wykonuje orzeczeń dotyczących kontaktów, sąd może podjąć działania mające na celu ochronę relacji dziecka z obojgiem rodziców.

W praktyce sądy często korzystają z opinii Opiniodawczych Zespołów Sądowych Specjalistów zajmujących się relacjami rodzinnymi. Ich zadaniem jest ustalenie, czy niechęć dziecka do rodzica wynika z rzeczywistych doświadczeń, czy też może być efektem wpływu drugiego rodzica.

Poza ww. rozstrzygnięciami natury generalnej w zakresie uregulowania sytuacji prawnej dziecka z rodzicami występują też instrumenty prawne mające na celu wdrożenie działań bardziej doraźnych, zmierzające do zapobieżenia procesowi alienacji rodzicielskiej tu i teraz.

W tym aspekcie szczególnie istotne wydaje się uprawnienie sądu opiekuńczego do wydawania zarządzeń i sprawowania nadzoru w trybie art. 109 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (sąd może takie działania podjąć z urzędu, jeżeli poweźmie informację o zagrożeniu dobra dziecka bądź też na wniosek złożony przez rodzica). Sąd ma prawo zobowiązać rodzica/ów dziecka do określonego postępowania np. współpracy z asystentem rodziny, uczestnictwa w terapii rodzinnej, zajęć z psychologiem. Sąd pozostaje też uprawniony do wydania decyzji o ustanowieniu nadzoru kuratora sądowego, który regularnie monitoruje sytuację w rodzinie oraz wywiązanie się rodziców z zaleceń sądu.

Polskie prawo przewiduje również instytucję egzekucji kontaktów. W dużym uproszczeniu polega to na tym, że w sytuacji niewykonywania przez rodzica ustalonych kontaktów, na rodzica uchylającego się od ich wykonywania sąd może nakładać kolejne grzywny pieniężne (za każde naruszenie).

Na koniec warto wspomnieć, że 08.01.2026 r. do Sejmu trafił projekt ustawy, którego założenia przewidują penalizację czynów polegających na utrudnianiu kontaktów z dzieckiem.

Jeżeli po rozstaniu pojawiają się trudności w realizowaniu kontaktów z dzieckiem lub istnieje podejrzenie działań zmierzających do zerwania więzi z jednym z rodziców, warto jak najszybciej skorzystać z pomocy prawnika. Szybka reakcja może nie tylko pomóc zabezpieczyć prawa rodzica, ale przede wszystkim ochronić dobro dziecka i zapobiec pogłębianiu się rodzinnego konfliktu.