Sankcja kredytu darmowego – przełomowy wyrok TSUE

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał w sprawie C-744/24 wyrok z dnia 23.4.2026 r., stanowiący odpowiedź na sformułowane przez Sąd Rejonowy we Włodawie pytania prejudycjalne. Pytania te, w uproszczeniu, dotyczyły tego, czy w świetle prawa wspólnotowego, a w szczególności Dyrektywy 2008/48 dopuszczalna jest praktyka banków polegająca na pobieraniu odsetek kapitałowych od kredytowanych opłat związanych z umową kredytu / pożyczki zawieranej z konsumentem.

Powyższa problematyka dotyka znamienitej większości umów zawieranych w obrocie – banki w ten sposób maksymalizowały osiągane zyski, a konsumenci, częstokroć niedoinformowani o dalekosiężnych skutkach finansowania przez bank takich opłat jak prowizja czy składki ubezpieczeniowe, latami ponosili z tego tytułu znaczące koszty.

Tematykę tę należy dodatkowo rozpatrywać w kontekście tego, że po pierwsze, w umowach zazwyczaj przedstawiano obowiązek zapłaty prowizji czy przystąpienia do ubezpieczenia (np. na życie czy niskiego wkładu własnego) jako obligatoryjne, po drugie, koszty związane choćby z ubezpieczeniami zawieranymi za pośrednictwem banku były znacznie wyższe niż koszty rynkowe związane z zawarciem analogicznych ubezpieczeń na własną rękę.

Trybunał w omawianym wyroku jednoznacznie wskazał, że praktykę polegającą na pobieraniu odsetek kapitałowych nie tylko od kwoty faktycznie wypłaconej konsumentowi, ale także od kwoty refinansowanych opłat kredytowych, należy uznać za niedopuszczalną.

Dodać w tym miejscu należy, że w omawianej materii występował spór w orzecznictwie sądów polskich, przy czym wydaje się, że większość sędziów dotychczas uważało, że możliwym jest pobieranie odsetek także od kwot, które nigdy nie zostały przetransferowane do konsumenta. Wyrok TSUE powinien ostatecznie zmienić takie stanowisko. 

Trybunał nie udzielił jednak kategorycznej odpowiedzi, czy zawarcie w umowie zapisów, na podstawie których bank był uprawniony do naliczania odsetek od kredytowanych kosztów uprawnia konsumenta do skorzystania z sankcji kredytu darmowego. Zdaniem Trybunału należy to zagadnienie rozpatrywać w kontekście pełnego brzmienia umowy oraz sposobu w jaki bank wypełnił wobec konsumenta obowiązki informacyjne – innymi słowy, czy konsument po analizie umowy oraz dokumentów z nią powiązanych miał świadomość, że zostanie obciążony tymi odsetkami i jaki będzie ich ostateczny koszt. Co jednak istotne, nawet w przypadku uznania, że uchybienia banku nie były na tyle poważne, żeby uznać, że wystąpiły podstawy do zastosowania sankcji kredytu darmowego (a więc uznania, że konsument ma obowiązek zwrotu wyłącznie kapitału, który został przez bank wypłacony), konsument w dalszym ciągu może domagać się zwrotu odsetek pobranych przez bank od kredytowanych opłat, powołując się w tym zakresie na instytucję klauzul abuzywnych.