Sankcja kredytu darmowego (SKD) – pięć pytań bez odpowiedzi w sprawie III CZP 15/25

W Sądzie Najwyższym toczy się sprawa III CZP 15/25, w której Sąd Okręgowy w Poznaniu przedstawił pięć fundamentalnych pytań dotyczących sankcji kredytu darmowego (SKD). To pytania o kwestie, które w praktyce mogą przesądzać o wyniku wielu sporów między konsumentami a bankami.

Pięć pytań, które wciąż czekają na odpowiedź

1.       Czy sąd ma badać SKD z urzędu? Pierwsze pytanie dotyczy tego, czy sąd powinien samodzielnie zbadać wszystkie możliwe podstawy zastosowania sankcji, nawet jeśli konsument nie wskazał ich w swoim oświadczeniu. Innymi słowy: jeżeli konsument powoła się na jedno uchybienie, a sąd dostrzeże kolejne – czy może uwzględnić także te pozostałe naruszenia?

2.       Od kiedy liczyć roczny termin na oświadczenie o SKD? Drugie pytanie dotyczy bardzo praktycznej kwestii: terminu na złożenie oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Czy rok należy liczyć od wykonania umowy przez bank, czy dopiero od momentu, gdy umowa zostanie wykonana przez obie strony – a więc również po spłacie kredytu przez konsumenta? Odpowiedź może mieć zasadnicze znaczenie dla tego, czy w konkretnej sprawie konsument nadal może skorzystać z sankcji.

3.       Czy abuzywność postanowienia może prowadzić do SKD? Trzecie pytanie dotyczy relacji między niedozwolonymi postanowieniami umownymi (klauzulami abuzywnymi) a sankcją kredytu darmowego. SN ma odpowiedzieć, czy stwierdzenie, że dane postanowienie umowy jest abuzywne i nie wiąże konsumenta, może jednocześnie stanowić podstawę zastosowania art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim.

4.       Czy bank może pobierać odsetki od prowizji? Czwarte pytanie dotyczy dokładnie tego problemu, który pojawił się również w kontekście wyroku II CSKP 89/26: czy dopuszczalne jest oprocentowanie tej części kredytu, która została przeznaczona na zapłatę prowizji, czyli pozaodsetkowego kosztu kredytu. To jedno z najważniejszych zagadnień ekonomicznych całego sporu – chodzi bowiem o to, czy koszt kredytu może stać się jednocześnie podstawą do naliczania kolejnego kosztu w postaci odsetek.

5.       Co, jeśli przez to błędnie wyliczono RRSO? Ostatnie pytanie dotyczy sytuacji, w której RRSO oraz całkowita kwota do zapłaty zostały podane nieprawidłowo właśnie dlatego, że bank objął oprocentowaniem kredytowane koszty kredytu. SN ma odpowiedzieć, czy samo takie uchybienie może prowadzić do zastosowania sankcji kredytu darmowego.

Dlaczego sprawa III CZP 15/25 została zawieszona?

Sąd Najwyższy 30 lipca 2025 r. nie podjął uchwały w sprawie III CZP 15/25. Postępowanie zostało zawieszone do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej spraw C-566/24, C-744/24 i C-831/24.

Powód jest istotny: przedstawione pytania dotyczą również wykładni prawa unijnego, a odpowiedzi TSUE mogą mieć bezpośredni wpływ na to, jak Sąd Najwyższy rozstrzygnie te zagadnienia. Oznacza to, że wyrok II CSKP 89/26 jest ważnym elementem układanki, ale nie kończy dyskusji o sankcji kredytu darmowego.