Podwójne obywatelstwo w Polsce – czy grozi za to utrata paszportu?

Wielu Polaków mieszkających za granicą – w Wielkiej Brytanii, Niemczech, Stanach Zjednoczonych czy Kanadzie – prędzej czy później staje przed pytaniem: czy mogę przyjąć obywatelstwo tego kraju, nie tracąc polskiego? Wokół tego tematu narosło sporo mitów, część z nich powtarzana jest nawet przez samych urzędników. Sprawdźmy, jak w rzeczywistości wygląda kwestia podwójnego obywatelstwa w świetle polskiego prawa.

Co mówi polska ustawa o obywatelstwie

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim obywatel polski posiadający równocześnie obywatelstwo innego państwa ma wobec Rzeczypospolitej Polskiej takie same prawa i obowiązki jak osoba posiadająca wyłącznie obywatelstwo polskie. Polska, w przeciwieństwie do części innych krajów, nie stosuje zasady „jedno obywatelstwo” – formalnie posiadanie dwóch, a nawet więcej obywatelstw jest w pełni legalne.

Co więcej, zgodnie z art. 46 i art. 47 tej samej ustawy, obywatel polski traci obywatelstwo polskie wyłącznie na własny wniosek i po uzyskaniu zgody Prezydenta RP na zrzeczenie się obywatelstwa. Innymi słowy – samo przyjęcie obywatelstwa innego państwa (np. w drodze naturalizacji) nie powoduje automatycznej utraty obywatelstwa polskiego.

Skąd biorą się mity o utracie obywatelstwa

Nieporozumienie często wynika z mylenia dwóch różnych porządków prawnych:

• prawa polskiego, które traktuje takiego obywatela nadal jako Polaka,

• prawa państwa przyjmującego, które może (choć nie musi) wymagać od kandydata do naturalizacji formalnego zrzeczenia się dotychczasowego obywatelstwa jako warunku otrzymania nowego.

Część krajów – np. Niemcy do niedawna – rzeczywiście wymagała takiego zrzeczenia się (z licznymi wyjątkami dla obywateli UE). Jeśli jednak cudzoziemiec faktycznie złożył takie oświadczenie przed obcym urzędem, a nie przed Prezydentem RP zgodnie z polską procedurą, to z punktu widzenia polskiego prawa oświadczenie to jest bezskuteczne – Polska go nie uznaje, ponieważ nie została zachowana polska procedura zrzeczenia się obywatelstwa.

Czy Polska może kogoś pozbawić obywatelstwa wbrew jego woli?

To kolejny popularny lęk. Zgodnie z art. 34 ust. 2 Konstytucji RP, obywatel polski nie może utracić obywatelstwa polskiego, chyba że sam się go zrzeknie. Innymi słowy, w obecnym stanie prawnym nikt nie może zostać pozbawiony polskiego obywatelstwa decyzją administracyjną wbrew swojej woli – to fundamentalna różnica względem regulacji obowiązujących w Polsce przed 1989 rokiem, kiedy to na mocy różnych aktów władzy ludowej dochodziło do pozbawiania obywatelstwa np. osób emigrujących z przyczyn politycznych czy narodowościowych.

Jakie są praktyczne konsekwencje posiadania dwóch obywatelstw

Podwójne obywatelstwo wiąże się z kilkoma praktycznymi zasadami, o których warto pamiętać:

1.          Wjazd i pobyt w Polsce – zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim, obywatel polski nie może wobec polskich władz powoływać się ze skutkiem prawnym na posiadane równocześnie obywatelstwo innego państwa. W praktyce oznacza to obowiązek posługiwania się polskim paszportem lub dowodem osobistym przy przekraczaniu granicy RP oraz brak możliwości powoływania się np. na status turysty z innego kraju.

2.          Obowiązki obywatelskie – jako obywatel polski osoba taka podlega m.in. przepisom dotyczącym obowiązku meldunkowego czy – w określonych sytuacjach – kwestiom związanym z ewentualną służbą wojskową, jeśli takie obowiązki zostałyby przywrócone.

3.          Sprawy urzędowe w Polsce – w kontaktach z polską administracją (USC, sąd, urząd skarbowy) osoba z podwójnym obywatelstwem traktowana jest jak zwykły obywatel polski, bez dodatkowych ograniczeń.

4.          Dziedziczenie obywatelstwa przez dzieci – dziecko urodzone z rodzica posiadającego obywatelstwo polskie, niezależnie od miejsca urodzenia, co do zasady nabywa obywatelstwo polskie z mocy prawa (zasada „prawa krwi” – ius sanguinis), co może prowadzić do sytuacji, w której dziecko od urodzenia posiada dwa lub więcej obywatelstw.

Kiedy warto skonsultować się z adwokatem

Choć sama zasada wydaje się prosta, w praktyce pojawia się wiele sytuacji wymagających indywidualnej analizy – np. potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego dla dziecka urodzonego za granicą, ustalenie, czy dana osoba w ogóle nadal jest obywatelem polskim w świetle przepisów sprzed 2009 roku, czy też kwestia ewentualnego, świadomego zrzeczenia się obywatelstwa. Sprawy obywatelskie bywają zaskakująco skomplikowane, zwłaszcza gdy w grę wchodzi historia rodziny sięgająca okresu PRL lub emigracji sprzed lat.

Jeśli masz wątpliwości co do swojego statusu obywatelskiego lub planujesz formalności związane z obywatelstwem swoim lub dziecka, zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią – pomożemy ustalić stan prawny i przeprowadzimy przez całą procedurę.