Upadłość konsumencka krok po kroku – jak przebiega oddłużenie?

Rosnące zadłużenie, egzekucje komornicze, telefony od windykatorów – dla wielu osób to codzienność, z której trudno znaleźć wyjście. Upadłość konsumencka jest dla osoby zadłużonej realną drogą do rozpoczęcia „od nowa” bez wieloletniego, bezowocnego borykania się z długami. W tym wpisie wyjaśniamy, na czym polega ta procedura i jak wygląda krok po kroku.

Czym jest upadłość konsumencka

Upadłość konsumencka to formalne, sądowe postępowanie, które ma doprowadzić do oddłużenia osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej (lub byłego przedsiębiorcy), która stała się niewypłacalna, czyli utraciła zdolność do regulowania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Od nowelizacji przepisów z 2020 roku procedura jest znacznie bardziej dostępna niż wcześniej – sąd bada wprawdzie przyczyny powstania niewypłacalności, ale nawet dłużnik, który doprowadził do zadłużenia w sposób celowy lub przez rażące niedbalstwo, może zostać oddłużony, choć w takim przypadku plan spłaty jest zazwyczaj dłuższy.

Krok 1: Wniosek o ogłoszenie upadłości

Postępowanie rozpoczyna się od złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości do sądu rejonowego (wydziału gospodarczego) właściwego dla miejsca zamieszkania dłużnika. Wniosek musi zawierać m.in.:

• dane identyfikacyjne dłużnika,

• wykaz majątku wraz z szacunkową wyceną jego składników,

• spis wierzycieli wraz z wysokością wierzytelności i terminami zapłaty,

• informacje o postępowaniach dotyczących majątku dłużnika (np. toczących się egzekucjach),

• opis okoliczności, które doprowadziły do niewypłacalności.

Rzetelne i staranne przygotowanie wniosku ma ogromne znaczenie – błędy czy braki formalne mogą znacząco wydłużyć całe postępowanie.

Krok 2: Ogłoszenie upadłości przez sąd

Jeśli sąd uzna, że dłużnik jest rzeczywiście niewypłacalny, wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości. Z tą chwilą:

• ustaje możliwość prowadzenia indywidualnych egzekucji komorniczych wobec majątku dłużnika – toczące się postępowania egzekucyjne ulegają zawieszeniu, a następnie umorzeniu,

• majątek dłużnika (z pewnymi wyjątkami, np. przedmiotami niezbędnymi do codziennego funkcjonowania) wchodzi w skład tzw. masy upadłości,

• sąd wyznacza syndyka, który przejmuje zarząd nad majątkiem wchodzącym w skład masy upadłości.

Krok 3: Likwidacja majątku przez syndyka

Syndyk sporządza spis majątku (inwentarza) oraz listę wierzytelności, a następnie przystępuje do spieniężenia majątku dłużnika, jeśli taki majątek istnieje – np. sprzedaje nieruchomość, ruchomości czy inne składniki wchodzące w skład masy upadłości. Uzyskane środki są przeznaczane w pierwszej kolejności na koszty postępowania, a następnie na spłatę wierzycieli według ustalonego porządku zaspokajania.

Warto podkreślić: brak jakiegokolwiek majątku nie jest przeszkodą do ogłoszenia upadłości – wiele postępowań dotyczy osób, które nie mają nic do spieniężenia, a mimo to procedura toczy się dalej, przechodząc do etapu planu spłaty.

Krok 4: Ustalenie planu spłaty wierzycieli

Po zakończeniu likwidacji majątku (lub od razu, jeśli dłużnik nie ma majątku) sąd ustala, czy i w jakim zakresie dłużnik powinien spłacać pozostałą część zobowiązań w ramach planu spłaty wierzycieli. Długość planu spłaty zależy m.in. od tego, czy do niewypłacalności doszło z winy dłużnika:

• jeśli niewypłacalność powstała bez winy umyślnej ani rażącego niedbalstwa dłużnika – plan spłaty co do zasady nie przekracza 36 miesięcy,

• jeśli sąd stwierdzi, że dłużnik doprowadził do niewypłacalności (lub istotnie ją pogłębił) umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa – plan spłaty trwa od 36 do 84 miesięcy.

W wyjątkowych sytuacjach, gdy sytuacja osobista dłużnika (np. trwała niezdolność do pracy, poważna choroba) wskazuje, że nie byłby on w stanie dokonać żadnych spłat, sąd może umorzyć zobowiązania bez ustalania planu spłaty albo warunkowo umorzyć zobowiązania bez planu spłaty.

Krok 5: Umorzenie pozostałych zobowiązań

Po prawidłowym wykonaniu planu spłaty (lub wcześniejszym umorzeniu zobowiązań bez planu spłaty w uzasadnionych przypadkach) sąd wydaje postanowienie o umorzeniu zobowiązań dłużnika powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości i niewykonanych w ramach planu spłaty. To finalny efekt całej procedury – dłużnik zostaje formalnie oddłużony.

Czego upadłość konsumencka nie obejmuje

Warto pamiętać, że nie wszystkie zobowiązania podlegają umorzeniu. Poza umorzeniem pozostają m.in.:

• zobowiązania alimentacyjne,

• zobowiązania wynikające z rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci,

• zobowiązania do zapłaty orzeczonych przez sąd kar grzywny, a także do wykonania obowiązku naprawienia szkody oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę,

• zobowiązania, których dłużnik umyślnie nie ujawnił, jeśli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

Podsumowanie

Upadłość konsumencka to procedura wielowątkowa i sformalizowana, a jej przebieg w dużej mierze zależy od poprawności złożonego wniosku oraz sposobu prezentacji okoliczności powstania zadłużenia. Dobrze przygotowany wniosek i aktywna postawa w toku postępowania realnie skracają całą drogę do oddłużenia.

Jeśli zmagacie się z zadłużeniem, egzekucją komorniczą lub zastanawiacie się, czy upadłość konsumencka jest dla Was rozwiązaniem – skontaktujcie się z naszą kancelarią. Przeanalizujemy Waszą sytuację i pomożemy przygotować wniosek do sądu.